Polska
Katalog   /   Turystyka i wędkarstwo   /   Turystyka   /  Noże i multitools
Noże i multitools 

Noże i multitools: cechy, typy, rodzaje

Rodzaj

Rodzaj opisuje ogólną specjalizację i cechy konstrukcyjne noża. Wśród najpopularniejszych nowoczesnych rodzajów są EDC (codzienny), szwajcarski, myśliwski/turystyczny, wędkarski, nurkowy (podwodny), a także specyficzne odmiany, takie jak maczeta/kukri, motylkowy, push-dagger oraz noże do rzucania, a także karambity. Modele treningowe reprezentują odrębną odmianę, a multitools i kubotany/yawary właściwie w ogóle nie należą do noży. Oto bardziej szczegółowy opis każdego wariantu.

- EDC. Angielski skrót EDC oznacza „na co dzień”; odnosi się on nie tylko do noży, lecz także innych drobnych przedmiotów, które stale nosi się przy sobie - od portfeli i zegarków po latarki i apteczki. W szczególności noże EDC to głównie małe lub średnie wyroby składane (długość głowni w większości przypadków nie przekracza 90 mm), z blokadą ostrza, klipsem do mocowania do kieszeni i bardzo niewielką liczbą dodatkowych funkcji (lub ich brak). Takie noże przeznaczone są głównie do codziennych sytuacji w warunkach miejskich, choć mogą przydać się zarówno na łonie przyrody, jak i w sytuacjach ekstremalnych.

- Szwajcarski. Noże, które pierwotnie po...jawiły się jako uniwersalne narzędzie dla szwajcarskiego wojska (stąd nazwa) i stały się popularne na całym świecie ze względu na swoją praktyczność i funkcjonalność. Charakterystyczne cechy szwajcarskiego noża to po pierwsze składana konstrukcja, a po drugie obecność co najmniej jednego dodatkowego narzędzia, które składa się w rękojeść (oprócz głównego ostrza). Jednocześnie gama takich narzędzi jest bardzo zróżnicowana, mogą to być prawie dowolne dodatkowe urządzenia stosowane we współczesnych nożach (patrz „Funkcje i możliwości”), a ich liczba w najbardziej funkcjonalnych modelach może sięgać piętnastu lub nawet więcej. Noże szwajcarskie są w większości małe, lecz są wyjątki. Ogólnie rzecz biorąc, słabo nadają się do złożonej pracy na dużą skalę, lecz są niezbędne do nieskomplikowanych zadań, które występują w życiu codziennym: np. odciąć nić, otworzyć butelkę, odkręcić lub dokręcić kilka śrub itp.

-Noże zaprojektowane specjalnie do użytku w terenie - na polowania lub długie wyprawy. I faktycznie, w tym i innym przypadku, przychodzi radzić sobie z różnymi zadaniami - od gotowania i krojenia zrębków na ognisko, a skończywszy na krojeniu zdobyczy. W związku z tym, nie ma wyraźnego podziału między modelami myśliwskimi a wędrownymi, co umożliwiło połączenie ich w jedną kategorię. W przypadku takich noży szczególnie ważna jest wygoda użytkowania, niezawodność, zdolność do wytrzymywania długotrwałych wysokich obciążeń i utrzymania ostrzenia; dlatego są one wykonywane nieskładanymi, a na głownie najczęściej stosuje się raczej twardą stal (jednak w obu przypadkach są wyjątki). Wiele modeli przeznaczonych specjalnie do celów myśliwskich nie jest wyposażonych w rowek pod palec (patrz „Zaawansowane”), co zwiększa liczbę dostępnych wariantów uchwytu. Również noże „czysto myśliwskie” mogą mieć dodatkową specjalizację, zwykle związaną z krojeniem zdobyczy – więcej informacji podano w paragrafach "Gut-Hook" i "Skinner" w rozdziale "Profil głowni". Gama dodatkowych narzędzi spotykanych w modelach myśliwskich i turystycznych nie jest szeroka – oprócz samego haka do rozbioru, w niektórych modelach znajduje się pilnik, młotek bezpieczeństwa i/lub przecinak do pasów.

- Do wędkowania. Noże przeznaczone głównie do zastosowań wędkarskich. Najczęściej są one niewygodne (choć zdarzają się wyjątki), a dodatkowa specjalizacja może się różnić, co odpowiednio wpływa na konstrukcję. Tak więc, uniwersalne noże wędkarskie mają nieco dłuższe i węższe głownie niż te w modelach turystycznych i EDC: takie ostrze jest wygodne zarówno do pracy ze sprzętem wędkarskim, jak i do oczyszczania lub patroszenia zdobyczy. Noże „filetowe”, używane głównie do cięcia zdobyczy, wyposażone są w jeszcze dłuższe i węższe głownie; a dla wygody usuwania łusek mogą być przewidziane ząbki na kolbie głównego ostrza lub nawet oddzielne ostrze przypominające pilnik. Zauważamy również, że wiele modeli wędkarskich jest wyposażonych w jasne wstawki w rękojeściach, co ułatwia znalezienie noża w trawie lub pod wodą; a same rękojeści są często wykonane z lekkich materiałów, które pozwalają nożowi, który wpadł do wody, pozostać na powierzchni.

- Narzędzie wielofunkcyjne. Wszechstronne narzędzie, wykonane najczęściej w postaci składanych szczypców o zaawansowanych możliwościach; w niektórych modelach głównym narzędziem mogą być nożyczki lub sekatory, lecz podstawowa zasada konstrukcji pozostaje niezmieniona. W rękojeściach takich narzędzi umieszczane są dodatkowe przyrządy składane - noże, śrubokręty itp.; tamże, w rękojeściach chowane są szczęki szczypiec podczas składania samego narzędzia. Ogólnie rzecz biorąc, jest to najbardziej uniwersalna odmiana narzędzi kieszonkowych, przewyższająca możliwościami nawet noże szwajcarskie; chociaż konkretna funkcjonalność narzędzia wielofunkcyjnego zależy oczywiście bezpośrednio od modelu.

- Do nurkowania. Noże dla płetwonurków i nurków. Większość z nich ma nieskładaną konstrukcję i grube, trwałe ostrze, które może służyć jako dźwignia lub klin. Ostrze często ma kombinowane lub czysto ząbkowane ostrzenie (patrz „Typ głównego ostrza”), wygodne do cięcia lin i sieci; wiele noży nurkowych jest obosiecznych. Rękojeści noży tego typu są duże, a jednocześnie dość lekkie, dzięki czemu po wypuszczeniu z dłoni nóż staje na dno pionowo, na czubek, a nawet wypływa na powierzchnię. To, w połączeniu z efektownymi wstawkami, ułatwia odnalezienie zgubionego narzędzia. Należy również pamiętać, że pochwy na noże nurkowe są zwykle wyposażone w uniwersalny system mocowania, który pozwala na przymocowanie ich do prawie każdej części ciała lub sprzętu pod dowolnym kątem.

- Maczeta. Tradycyjna maczeta to długi (średnio 40-50 cm) i szeroki nóż z głownią, lekko rozszerzającą się od rękojeści do czubka. Ponadto w naszym katalogu maczety obejmują również kukri, parangi oraz kilka innych specyficznych rodzajów maczet, pochodzących głównie z Azji Południowo-Wschodniej; zobacz "Profil głowni", aby uzyskać szczegółowe informacje. Tak czy inaczej, wszystkie te odmiany mają wspólne cechy, co umożliwiło połączenie ich w jeden rodzaj. Przede wszystkim, są to duże rozmiary i duża waga, dlatego maczety (każdego rodzaju) przeznaczone są głównie do siekania, a nie krojenia. Taki nóż może być przydatny podczas wycinania drogi w gęstych krzakach, zbierania drewna opałowego z gałęzi o małej grubości, a nawet podczas rozbioru zdobyczy na polowaniu. Oczywiście maczeta nie zastąpi pełnowartościowego topora; z drugiej strony szersze i dłuższe ostrze daje przewagę w niektórych zastosowaniach.

- Motylkowy. Inna nazwa tego rodzaju to balisong. Odmiana noży składanych o dość oryginalnym designie: rękojeść takiego noża składa się z dwóch połówek, które są przymocowane do ostrza za pomocą obrotowych zawiasów. W stanie złożonym ostrze jest całkowicie schowane wewnątrz rękojeści, a po rozłożeniu obie połówki obracają się o 180° uwalniając głownię i tworząc jednolitą rękojeść. Taka konstrukcja umożliwia otwieranie i składanie noża jedną ręką, prawie bez użycia siły fizycznej - będzie to jednak wymagało pewnej wprawy. Dodatkowo balisong pozwala na wykonanie dość efektownych trików.

- Do grzybów. Noże do zbierania grzybów. Niemal obowiązkowym elementem wyposażenia takiego noża jest głownia w kształcie sierpa, która jest bardzo wygodne do odcinania zdobyczy; taki „sierp” może być głównym ostrzem lub uzupełnieniem głowni o bardziej tradycyjnym kształcie. Istnieją inne warianty ostrzy, lecz występują one znacznie rzadziej; cóż, w każdym razie rozmiar ostrza jest zwykle mały - podczas zbierania grzybów nie jest wymagany żaden inny. Inną popularną cechą szczególną tego rodzaju noży jest szczoteczka do oczyszczania kapeluszów zebranych grzybów ze ściółki.

- Push-dagger. Noże o specyficznej konstrukcji: w kształcie litery T lub L, z rękojeścią prostopadłą do ostrza. Przy użyciu ta rękojeść jest zaciskana w pięść, a ostrze wystaje z pięści; pięta - tylna część ostrza - jest tak cienka, że bez problemu można ją ścisnąć między palcami. Długość ostrza w większości modeli tego typu jest krótka, a składanie nie jest przewidziane. Takie wyroby są przeznaczone głównie do stosowania jako środek samoobrony, choć możliwe jest również "pokojowe" użycie noża - na przykład do cięcia gęstego materiału lub do otwierania taśmy klejącej na opakowaniach. Ponadto niektórzy myśliwi używają tych noży podczas skórowania.

- Karambit. Tradycyjny karambit ma dość wąską i długą głownię z wydatnym czubkiem, w kształcie pazura - wygięty w dół - i zaostrzony od strony wklęsłej. Rękojeść często jest zakrzywiona, dzięki czemu cały kształt noża może przypominać sierp. Istnieją pewne odstępstwa od tych zasad, lecz nóż tego typu nadal ma charakterystyczny wygląd. Ponadto, kluczowym elementem karambitu jest pierścień umieszczony na końcu rękojeści pod palcem wskazującym (nóż został pierwotnie zaprojektowany do odwrotnego chwytu); niektóre modele mają również drugi pierścień pod małym palcem. Jeśli chodzi o przeznaczenie, początkowo noże tego typu były przeznaczone do dość specyficznych zadań, takich jak zbieranie kokosów, a w naszych szerokościach geograficznych słabo nadają się do użytku domowego. Jednak wciąż zdarzają się codzienne sytuacje, w których karambit może być niezastąpiony - w szczególności przecinanie lin, rozdzieranie tkanin i otwieranie różnych opakowań.

- Do rzucania. Noże specjalnie zaprojektowane do rzucania. Charakterystycznym wyróżnikiem takiego noża jest swoista równowaga, gdy ostrze jest zauważalnie cięższe od rękojeści. Sama rękojeść ma niezwykle uproszczoną konstrukcję, zaprojektowaną przede wszystkim w celu redukcji wagi i nie zakłada komfortu podczas długotrwałego trzymania w dłoniach. Na przykład najprostszym nożem do rzucania jest wydłużona metalowa płytka, której jeden koniec jest wykonany w kształcie ostrza, a drugi pełni funkcję rękojeści i zwykle ma otwory zmniejszające wagę. W bardziej zaawansowanych modelach rękojeść można uzupełnić o uzwojenie wykonane z paracordu lub innego podobnego materiału. Lecz w nożach do rzucania nie stosuje się nakładek wykonanych z drewna, plastiku itp. - takie materiały są podatne na pękanie od ciosów podczas nieudanych rzutów, a poza tym mają znaczną wagę. Głownia zawsze jest naostrzona, aby nóż mógł wbić się przy trafieniu, a ostrza jako takiego może nie być, ponieważ takie noże nie są przeznaczone do cięcia.

- Treningowy. Modele przeznaczone do treningu w walce wręcz i nożem. Większość podobnych wyrobów to makiety noży, wykonane z gęstej gumy, twardego plastiku i innych podobnych materiałów; taka konstrukcja minimalizuje prawdopodobieństwo kontuzji - zarówno podczas pracy w parze/grupie, jak i podczas samodzielnego treningu (jednak dla pełnej gwarancji nadal należy używać sprzętu ochronnego - przynajmniej maski szermierczej). Inną odmianą są motylkowe noże treningowe, przeznaczone do ćwiczenia rzutów - różnych sztuczek z takim nożem. Różnica w stosunku do zwykłego noża motylkowego polega na tym, że "głownia” modelu treningowego nie ma żadnych części kłujących ani tnących; a w niektórych modelach zamiast głowni znajduje się w ogóle jakieś „pokojowe” narzędzie, na przykład szczoteczka do włosów lub otwieracz.

- Kubotan/Yawara. Kubotany i yawary to nie noże - to narzędzia do walki wręcz (głównie do samoobrony), wykonane w formie krótkiego pręta. Formalnie to nie to samo: jawara to tradycyjna japońska broń, „Kubotan” to znak towarowy, pod którym produkowana jest nowoczesna modyfikacja jawary w postaci breloczka. Jednak w praktyce obie nazwy są często używane równolegle. Ogólnie rzecz biorąc, pomimo swojej prostoty, jawara jest dość skutecznym środkiem samoobrony: do jej użycia opracowano wiele technik dostępnych dla każdego wzrostu i budowy ciała, a konstrukcja pozwala skutecznie działać na punkty bólu, nie traumując człowieka. Co więcej, większość jawarów dostępnych na rynku nie posiada ostrzenia ani kolców i w większości krajów nie należy do broni białej. A kompaktowy rozmiar pozwala na ciągłe noszenie takich środków obrony przy sobie, a ponadto wiele jawarów jest wykonanych w postaci długopisów - to między innymi pozwala uniknąć niepotrzebnych pytań.

Liczba funkcji

Szereg dodatkowych możliwości przewidzianych w konstrukcji noża - oprócz samego ostrza, które w tym przypadku nie jest brane pod uwagę. Zwracamy również uwagę, że w naszym katalogu ta liczba jest obliczana nie na podstawie rzeczywistej liczby narzędzi, lecz na podstawie liczby rodzajów narzędzi: na przykład trzy płaskie wkrętaki o różnych rozmiarach są liczone jako jedna funkcja. Więcej informacji na temat wyposażenia opcjonalnego można znaleźć w „Funkcje i możliwości”.

Konstrukcja

- Nieskładany. Najprostszy wariant: ostrze noża jest trwale zamocowane w rękojeści, nie można go złożyć. Takie noże nie są zbyt wygodne w przenoszeniu - nie tylko ze względu na ich duże rozmiary, lecz także dlatego, że wymagają pochwy lub kabury, w przeciwnym razie ostrze może uszkodzić otaczające przedmioty, a nawet zranić właściciela. Z drugiej strony, nieruchoma konstrukcja jest prosta i niedroga - a jednocześnie tak mocna i niezawodna, jak to tylko możliwe. Dlatego wiele noży zaprojektowanych do dużych ilości pracy - w szczególności noże myśliwskie i wędkarskie - są nieskładane.

- Składany. Noże o tradycyjnej składanej konstrukcji: głownia składa się dzięki obrotowemu mocowaniu w taki sposób, że ostrze zostaje schowane w rękojeści. Noże motylkowe i multitools wykorzystują podobną zasadę składania (patrz "Rodzaj"), zatem również należą do tej kategorii. W każdym razie taka konstrukcja znacznie upraszcza przechowywanie i transport oraz zmniejsza prawdopodobieństwo kontaktu ostrza z ciałami obcymi do prawie zera. Modele składane są uważane za nieco mniej trwałe i niezawodne niż modele nieskładane; jednak dzięki zastosowaniu niektórych rodzajów zamków (patrz niżej) ten wątek można prawie całkowicie skompensować. Lecz jednoznacznymi wadami w stosunku do konstrukcji nieskładanej są wyższy koszt, a także potrzeba specjalnej konserwacji: brudny mechanizm może wymagać czyszczenia i smarowania. Ponadto...nie każdy nóż da się złożyć – np. w przypadku maczety nie ma to sensu - biorąc pod uwagę rozmiar i przeznaczenie.

- Składany (noże wysuwane od przodu). Specyficzna odmiana konstrukcji składanej, spotykana głównie w nożach EDC (patrz "Rodzaj"). Różnica między takimi wyrobami a konwencjonalnymi nożami składanymi polega na tym, że ostrze po otwarciu nie obraca się na zawiasie, lecz wysuwa się od przodu rękojeści, zwykle pod działaniem specjalnej sprężyny. Co więcej, w najprostszych modelach sprężyna działa tylko w jednym kierunku – zwykle do otwierania, rzadziej do zamykania; aby przesunąć ostrze w drugą stronę i ścisnąć sprężynę należy "ręcznie" przesunąć specjalny suwak lub inny element. Jednak większe rozpowszechnienie otrzymał dwustronny system Double Auto (więcej szczegółów patrz "Zamek"). Należy zaznaczyć, że aby uniknąć obrażeń (lub zadanie ran kłutych), w niektórych takich nożach ostrze można zdjąć z zamka i przesunąć nawet pod działaniem silnego nacisku wzdłużnego.

Blokada

Rodzaj blokady - przyrządu do mocowania ostrza głównego - stosowanego w nożu składanym (patrz "Budowa"). Teoretycznie taki przyrząd powinien zapewnić dodatkowe zabezpieczenie, zapobiegając nieautoryzowanemu zamknięciu (a czasami otwarciu) noża; jednak w praktyce wiele zależy od typu konkretnej blokady: różne typy mogą się znacznie różnić pod względem niezawodności, ponadto istnieją rozwiązania, które w ogóle nie przewidują sztywnego mocowania ostrza.

Wśród najpopularniejszych nowoczesnych blokad spotyka się - liner lock, frame lock, back lock, axis lock oraz button lock, jednak oprócz nich istnieją inne odmiany. Rozpatrzmy je wszystkie bardziej szczegółowo:

- Liner lock. Jedna z najprostszych, niedrogich i jednocześnie bardzo niezawodnych blokad. Elementem blokującym jest elastyczna płaska płytka (liner) ukryta wewnątrz rękojeści; gdy nóż jest otwarty, płytka ta przesuwa się na boki i podtrzymuje tył głowni, na której znajduje się specjalne wgłębienie na liner. Aby zwolnić blokadę i zamknąć nóż, należy przesunąć płytkę palcem na drugą stronę, do pierwotnej pozycji.

- Frame lock. W rzeczywistości jest to modyfikacja wyżej opisanej blokady typu liner lock, w której rolę płytki blokującej pełni nie liner zamontowany wewnątrz rękojeści, lecz część samej rękojeści. Taka blokada j...est uważana za bardziej niezawodną i ogólnie całkiem zasłużenie: część rękojeści, co podtrzymuje głownię, jest znacznie grubsza niż liner i ma mniejsze prawdopodobieństwo przesunięcia po otwarciu zamka. Do zalet blokady ramowej należy również dość ciekawy i stylowy wygląd: noże z takimi blokadami są w większości metalowe, bez nakładek na rękojeść; a modele z nakładkami różnią się zewnętrznie od noży z innymi typami zamków.

- Back lock. Blokada wykorzystująca płytkę blokującą, która wygląda jak sprężynowe jarzmo zainstalowane wzdłuż rękojeści noża, zdolne do obracania się wokół osi poprzecznej. Gdy nóż jest otwarty, ta płytka przednią krawędzią opiera się na haku z tyłu głowni, zapobiegając jego zamknięciu; a żeby zamknąć nóż, należy nacisnąć tylną część jarzma wystającego z rękojeści, zwalniając płytkę z haka. Siła docisku jest zwykle dość duża, co minimalizuje prawdopodobieństwo odłączenia zamka, nawet przy najmocniejszym chwycie. Ogólnie rzecz biorąc, takie zamki są dość niezawodne, jednak bardzo trudno jest zamknąć nóż z „backlockiem” jedną ręką, a w wielu modelach jest to w ogóle niemożliwe.

- Axis lock. Wynalazek firmy Benchmade: blokada sterowana specjalną ruchomą szpilką z przodu rękojeści. Podczas ruchu do przodu szpilka wchodzi w rowek z tyłu głowni, mocując ją, podczas cofania - blokada zwalnia się, a nóż można zamknąć. Szpilka jest często wykonywana sprężynową, a ostrze, w przeciwieństwie do wielu prostszych rozwiązań, mocowane jest nie tylko w pozycji otwartej, lecz również w pozycji zamkniętej. Dzięki temu Axis Lock uważany jest za jeden z najbardziej niezawodnych współczesnych zamków. Z drugiej strony, taki mechanizm jest wrażliwy na zabrudzenia i wymaga pewnej pielęgnacji (choć nie trudnej) do niezawodnej pracy.

- Button lock. Kolejna blokada oparta na zastosowaniu szpilki. Jednak w tym przypadku szpilka nie porusza się w rowku podłużnym, lecz jest kontrolowana przez naciśnięcie przycisku: tym naciśnięciem blokada zostaje zwolniona, umożliwiając otwarcie lub zamknięcie ostrza (najczęściej jest ono unieruchomiane w obu pozycjach - zarówno w otwartej, jak i zamkniętej). Zwracamy również uwagę, że wiele noży z blokadą „przyciskową” ma automatyczny mechanizm otwierania - ostrze sprężynowe, które otwiera się do pozycji roboczej bez wysiłku ze strony użytkownika.

- Virobloc. Blokada opracowana przez firmę Opinel, będący znakiem rozpoznawczym tej marki noży. Kluczowym elementem zamka jest obrotowy pierścień z podłużnym otworem montowany w przedniej części rękojeści, w miejscu styku z ostrzem. Aby otworzyć lub zamknąć nóż (a jest on mocowany zarówno w pozycji zamkniętej, jak i otwartej), należy obrócić pierścień tak, aby otwór znajdował się naprzeciwko głowni - wtedy głownia będzie mogła przejść przez pierścień do właściwej pozycji. Jeśli otwór nie znajduje się naprzeciwko głowni, ostatnia, przy próbie otwarcia lub zamknięcia, przylega do pierścienia i nie może się ruszyć dalej.

- Slip-joint. Rodzaj blokad nożowych, które nie przewidują sztywnego mocowania ostrza. W pozycji otwartej, głownia w takim nożu mocowana jest za pomocą tzw. przekładki - elastycznego elementu, który w pewnym stopniu przypomina jarzmo back lock, lecz nie wchodzi w interakcję z ostrzem (a także pełni rolę zamykacza dla niecałkowicie otwartego ostrza). Aby zamknąć taki nóż, wystarczy przyłożyć trochę wysiłku do kolby. Slip-joint jest stosowane głównie w małych szwajcarskich nożach (patrz „Rodzaj”), nieprzeznaczonych do dużych ilości pracy.

- Сompression lock. Modyfikacja opisanego wyżej Liner Lock, opracowana przez Spyderco i stosowana w niektórych modelach Spyderco. Jedną z kluczowych różnic w stosunku do oryginału jest to, że płytka blokująca nie znajduje się na dole, lecz na górze rękojeści. Dzięki temu, a także dzięki pewnym specyficznym rozwiązaniom konstrukcyjnym w samym mechanizmie, zamek kompresyjny okazuje się znacznie bardziej niezawodny niż oryginalny "liner”, jednak taki zamek też nie jest tani.

- Levitator lock. Autorska modyfikacja Frame Lock (patrz wyżej), opracowana przez Benchmade. Podobnie jak oryginalny „zamek ramkowy”, stosowana jest w nożach bez nakładek. Cechą charakterystyczną „lewitatorów” jest specyficzny wzór z szczelin w środkowej części rękojeści – wzór ten tworzy sprężystą płytkę. Do tej płytki przymocowana jest od wewnątrz szpilka, która wchodząc w otwór z tyłu głowni, unieruchamia ją (zwykle zarówno w pozycji zamkniętej, jak i otwartej). Zamek otwiera się poprzez naciśnięcie charakterystycznej części wzoru, która pełni rolę przycisku.

- Arc lock. Autorska konstrukcja firmy SOG Specialty Knives, stosowana w jej nożach; z technicznego punktu widzenia jest to nieco zmodyfikowana wersja opisanego powyżej axis lock. Elementem sterującym jest również szpilka; a kluczowa różnica w stosunku do zwykłej „osi” polega na tym, że szpilka jest połączona ze specjalnym jarzmem i porusza się nie po linii prostej, lecz po łuku. Daje to dodatkową niezawodność, jednak takie wady oryginału jak wysoki koszt i wrażliwość na zabrudzenia są również charakterystyczne dla takiego zamka.

- Double auto. System Double auto jest nie tyle rodzajem zamka, ile rodzajem mechanizmu otwierającego, spotykanego w nożach wysuwanych od przodu (patrz „Konstrukcja”). Taki mechanizm jest kontrolowany przez przełącznik przesuwny, który może poruszać się w dwóch kierunkach - rozkładanie (do przodu) i składanie (do tyłu). Cały system działa w ten sposób: gdy przełącznik zostanie przesunięty do przodu lub do tyłu, jedna ze sprężyn napina się, a po osiągnięciu skrajnego punktu, ostrze zostaje zwolnione i porusza się w odpowiednim kierunku pod działaniem napiętej sprężyny. Generalnie jest to bardzo wygodny i praktyczny rodzaj zamka, dlatego jest on bardzo popularny wśród noży wysuwanych od przodu.

- Safe lock. Pełna nazwa to Ram Safe Lock. Opracowana przez firmę Cold Steel, będąca specyficzną odmianą back lock (patrz wyżej): również wykorzystuje jarzmo do sztywnego mocowania głowni, tylko w tym przypadku jarzmo nie kołysze się, lecz porusza się w przód i w tył. Głownia jest zamocowana w pozycji otwartej i zamkniętej; aby otworzyć zamek, należy pociągnąć jarzmo za tył, wystający z rękojeści. Podobna konstrukcja jest wysoce niezawodna i trwała; jej główną wadą jest brak możliwości rozłożenia i złożenia noża jedną ręką.

- Сogwheel lock. "Zamek z kołem zębatym", zwany również ratchet lock - kształt koła zębatego w takich nożach ma tylna część głowni, a zablokowanie następuje dzięki płytce z wycięciem na jeden z zębów koła zębatego. Aby otworzyć zamek, należy podnieść płytkę; w tym celu w konstrukcji może być przewidziany charakterystyczny pierścień. Ciekawą (choć mało przydatną w praktyce) cechą tych zamków jest możliwość mocowania ostrza nie tylko w pozycji otwartej i zamkniętej, lecz również w kilku pozycjach pośrednich. Jednocześnie niezawodność takiego mechanizmu jest stosunkowo niska, przez co są one rzadko stosowane – występują w szczególności w modelach kopiujących niektóre rodzaje tradycyjnych noży (takich jak np. hiszpańska navaja).

- Slide lock. Stosunkowo rzadki typ zamka, spotykany w niektórych modelach noży szwajcarskich - zwykle niewielkich, lecz zaawansowanych i wielofunkcyjnych, w których dodatkowy mechanizm nie wpływa szczególnie na rozmiar. Taki zamek jest sterowany suwakiem z boku rękojeści: głownia jest unieruchomiana w pozycji otwartej, W celu złożenia należy odciągnąć suwak do tyłu, tym samym wyłączając blokadę. Suwak jest obciążony sprężyną, co nie pozwala mu samoczynnie przesunąć się z powrotem (na przykład pod własnym ciężarem); dodatkowo sprężyna pełni również rolę zamykacza dla ostrza, które nie jest w pełni otwarte. Niezawodność „zamków ślizgowych” nie jest szczególnie wysoka, lecz nie jest to zbyt ważne ze względu na specyfikę ich stosowania.

Profil głowni

Profil głównej głowni użytej w nożu.

Profil opisuje ogólny kształt głowni; od tego zależy jej przeznaczenie i cechy szczególne zastosowania. Wśród najpopularniejszych profili obecnie wyróżnia się — drop-point, clip-point, normal blade (classic), bowie, tanto ; istnieje jednak wiele innych odmian, takich jak dagger, wharncliffe, fillet itp. Należy zauważyć, że różnica między niektórymi odmianami jest dość umowna, ten sam rzeczywisty kształt od różnych producentów (a nawet od różnych sprzedawców) może formalnie odnosić się do różnych typów profili. Tak więc, przyjrzymy się klasycznym, najbardziej charakterystycznym cechom różnych wariantów. Są to:

- Normal blade (classic). Tradycyjny profil głowni, znany w naszej okolicy, w szczególności z noży fińskich. Jego kolba jest ściśle prosta (jest to główna różnica w stosunku do drop point), podczas gdy ostrze ma prosty kształt w tylnej i środkowej części, a z przodu jest zaokrąglone i tworzy wyraźny czubek. Taki kształt sprawia, że głownia jest prosta, niedroga a przy tym uniwersalna, równie dobrze sprawdza się przy cięciu i przekłuciu, pozwala na użycie noża do strugania itp.

- Drop-point. Profil, pod wieloma względami podobny do op...isanego powyżej normal, różni się przede wszystkim kształtem kolby - nie jest prosta, lecz nieco zakrzywiona w dół wzdłuż łuku bliżej czubka. Jest też uniwersalna, a bliskość czubka do osi obciążenia przyczynia się do większej wydajności podczas przy przekłuciach (choć generalnie takie głownie nie są uważane za poważne narzędzie kłujące). Dzięki temu, a także łatwości wykonania, niskim kosztom i niezawodności, „drop pointy” są niezwykle popularne w nowoczesnych nożach.

- Сlip-point. Kolejny uniwersalny profil, podobny kształtem do drop-point, lecz różniący się jednym charakterystycznym szczegółem: przednia część kolby, schodząca w dół, nie jest wykonana w kształcie łuku, lecz w kształcie prostego skosu pod stosunkowo małym kątem. To jeszcze bardziej zwiększa skuteczność kłucia, „clip-pointy” są uważane za bardziej „agresywne” niż „dropy” i lepiej nadają się do użycia jako broń. Jednak takie noże są nadal przede wszystkim narzędziami i całkiem dobrze sprawdzają się w tej roli i w dość szerokim wachlarzu zadań.

- Bowie. Profil pierwotnie zaprojektowany do noży bojowych i myśliwskich. Samo ostrze kształtem jest podobne do wariantów opisanych powyżej - jest proste w tylnej i środkowej części oraz gładko zakrzywione ku krawędzi z przodu. Lecz pod względem kształtu kolby, "bowie" jest swego rodzaju przeciwieństwem "drop-point": przednia część kolby nie jest wypukła, lecz wklęsła, w wyniku czego czubek okazuje się być "nosowaty", lekko uniesiony ku górze. Wiele osób ceni takie głownie przede wszystkim za ich charakterystyczny wygląd zewnętrzny, lecz mają one też dość praktyczne zalety: przesunięty do tyłu środek ciężkości (co jest szczególnie widoczne w przypadku dużych ciężkich noży) oraz wysoką skuteczność zarówno podczas cięcia, jak i przy ukłuciach, która w niektórych modelach jest zwiększona dzięki obecności ostrzenia na wklęsłej części kolby.

- Tanto. Pierwotnie tanto to tradycyjny japoński sztylet; jednak we współczesnych nożach najczęściej stosuje się nie klasyczny kształt, a tzw. „amerykańskie tanto”, z charakterystycznym kanciastym kształtem ostrza. Właściwie ostrze w takich nożach jest proste lub lekko zakrzywione (wypukłe) na prawie całej długości, lecz bliżej czubka wygina się ostro w górę, tworząc wyraźnie określony kąt (japońskie tanty nie mają takiego załamania i ostrze wygina się gładko). Amerykańskie tanto wyróżnia się nie tylko stylowym, „agresywnym” wyglądem, lecz także doskonałą stabilnością przy kłuciu (a także doskonałą skutecznością podczas cięcia), co przyczyniło się do jego dużej popularności.

- Spay-point. Odmiana profilu podobna kształtem do opisanego powyżej clip-point, lecz o większym kącie skosu. W efekcie kąt czubka, gdzie stykają się kolba i ostrze, okazuje się bardziej tępy, co zmniejsza skuteczność przy głębokich ciosach kłujących, lecz sprawia, że ostrze jest bardziej wytrzymałe i odporne na różne obciążenia. To ostatnie jest bardzo przydatne do różnych zadań domowych; w szczególności spray-point jest dość popularne wśród skinnerów - noży myśliwskich używanych do skórowania zdobyczy.

- Spear point. Rodzaj profilu inspirowany grotem włóczni. Pełnowartościowy grot włóczni ma symetryczny, obustronnie zaostrzony kształt i jest stosowany głównie w nożach bojowych i myśliwskich; kształt takiej głowni ma na celu zwiększenie skuteczności ciosów kłujących. Istnieje jednak uproszczona, bardziej „spokojna” wersja tego profilu: ma kształt zbliżony do drop pointa (patrz wyżej), jednak na przodzie kolby, przed grotem, przewidziany jest dodatkowy spust, tworzący fałszywe ostrze lub nawet pełnowartościowe dodatkowe ostrze. Takie „spear pointy” są wykorzystywane głównie do zastosowań domowych.

- Dagger. Kształt profilu wywodzący się ze sztyletów: głownia obosieczna z reguły jest długa i wąska, a kształt ściśle symetryczny, z wyraźnym czubkiem. Pod wieloma względami jest podobny do spear point, lecz jest przeznaczony nie tylko do kłucia, lecz także do cięcia; niektóre modele mogą nawet przewidywać różne ostrzenie po różnych stronach ostrza (gładkie z jednej strony i ząbkowane z drugiej).

- Сhisel. Ta nazwa tłumaczy się jako „dłuto” i dość wyraźnie opisuje ten rodzaj profilu. Takie głownie mają prostokątny lub podobny kształt, prawie nie mają czubka, a na przedniej stronie głowni znajduje się dodatkowa krawędź tnąca, ułożona prostopadle do głównego ostrza. Ogólnie rzecz biorąc, chisel jest dość wysoce wyspecjalizowanym, a zatem mało powszechnym typem profilu: jest wygodny w przypadku niektórych konkretnych prac, lecz pod względem ogólnej funkcjonalności i praktyczności jest gorszy od wielu wariantów opisanych powyżej.

-Сleaver blade. Profil, kształtem przypominający głownię toporka kuchennego: szeroka, masywna (jednak często w głowni wykonuje się otwory w celu zmniejszenia wagi), o prostym lub lekko zaokrąglonym kształcie ostrza i często bez wyraźnego czubka - przód głowni w takich przypadkach wygląda prostopadle lub prawie prostopadle. Wiele z tych modeli jest podobnych do opisanych powyżej głowni typu chisel, jednak krawędzi przedniej cleaver blade nie można naostrzyć. Istnieją jednak inne warianty kształtu – na przykład z wyraźnie zaokrąglonym ku górze ostrzem i skosem kolby, przypominające skróconą i pogrubioną wersję clip-pointa lub bowie (patrz wyżej). Jednak w każdym razie głownie typu cleaver są przeznaczone głównie do cięcia, a czasem do rąbania, i są słabo przystosowane do kłucia lub w ogóle nie są.

- Sheepsfoot ("kopyto owcze/stopa owcza"). Profil, który jest swoistym przeciwieństwem opisanego powyżej profilu klasycznego: w takich głowniach ostrze jest proste lub prawie proste, a kolba w przedniej części jest zaokrąglona w dół w kierunku ostrza. Dzięki temu czubek jest jak najmniej agresywny, prawie niezdolny do przekłuwania. Co więcej, „noga owcza” jest uważana za idealną odmianę dla narzędzia ratunkowego: taki nóż może na przykład przeciąć mocno przylegający do ciała pas bezpieczeństwa, nie obawiając się zranienia osoby.

- Wharncliffe. Profil podobny do opisanego wyżej sheepsfoot; czasami te dwa warianty są nawet łączone w jeden typ. Jednak nadal istnieje różnica: w wharncliffe kolba w przedniej części łączy się z czubkiem po bardziej płytkim łuku, w przeciwieństwie do sheepsfoot, a łuk ten zaczyna się zauważalnie bliżej rękojeści. Za zalety takiego profilu uważa się wysoką dokładność cięcia (dzięki prostemu ostrzu na całej długości), a także dobrą przydatność do strugania i skrobania (z tego samego powodu). Dodatkowo, czubek również okazuje się dość funkcjonalny, potrafi np. dokładnie wyciąć płytki kontur o skomplikowanym kształcie. Jednak ogólnie rzecz biorąc, ten profil nie jest tak wszechstronny jak wspomniany wcześniej "klasyczny" lub „drop-point”; początkowo zyskał popularność w "nożach dżentelmeńskich" - małych składanych kieszonkowych modelach kategorii EDC. Warto również zauważyć, że na rynku dostępnych jest kilka innych wariantów wharncliffe - z lekko zakrzywionym ku górze, a nie prostym ostrzem.

- Skinner. Profil, który występuje wyłącznie w nożach myśliwskich i ma dość wąską specjalizację - "skinner", jak sama nazwa wskazuje, przeznaczony jest do skórowania trofeów myśliwskich. W związku z tym, kształt noża jest zoptymalizowany pod kątem maksymalnej wygody. Głownia jest wystarczająco szeroka, często dość krótka. Kształtem przypomina nieco drop point (patrz wyżej), jednak „skinnery” mają rozszerzenie bliżej czubka, a sam czubek może w ogóle nie być przewidziany - noże tego typu nie są przeznaczone do kłucia. Ze względu na te cechy, „skinnery” prawie nie nadają się do użytku w żadnym innym celu, poza pierwotnym; zakup takiego noża ma sens w postaci dodatku do uniwersalnego noża myśliwskiego (lub „arsenału” kilku noży).

- Gut-hook. Modyfikacja profilu drop-point (patrz wyżej) występująca w nożach myśliwskich. Na kolbie takiej głowni, na samej krawędzi, umieszcza się specjalny haczyk z zaostrzoną krawędzią wewnętrzną; taki haczyk jest wygodny do skórowania i rozbioru zdobyczy. Jednocześnie nóż okazuje się niemal tak uniwersalny jak oryginalny drop point – dzięki podobnemu kształtowi ostrza; jedyną rzeczą jest to, że gut-hook nie jest dobrze przystosowany do silnych ciosów kłujących, ponieważ obecność haczyka nieco zmniejsza trwałość głowni. Należy również zauważyć, że prawie wszystkie takie noże są niezręczne - podobna konstrukcja jest uważana za optymalną dla gut-hook, biorąc pod uwagę cechy profilu.

- Fillet. Typ profilu stosowany głównie w nożach wędkarskich. Głownia typu fillet (czyli „filetowa”) jest długa i wąska, a kształtem zwykle przypomina mocno wydłużony persian point (patrz poniżej) - ze względu na lekko podniesiony czubek. Wygodnie jest używać takiego noża do krojenia ryb i usuwania mięsa z kości; ponadto może się on przydać przy pracach związanych z konfiguracją i naprawą sprzętu. Najczęściej takie noże są nieskładane.

- Persian-point. Profil nieco podobny do opisanego powyżej bowie i różniący się przede wszystkim kształtem i rozmiarem wklęsłej części czubka: zajmuje większość kolby, a czasami cała kolba jest wklęsłą. Zauważamy również, że stopień krzywizny kolby może być różny - od prawie prostego kształtu, nieco innego od „klasycznego”, po wyraźny łuk o dziwacznym kształcie, ze zmiennym promieniem zgięcia. Persian-point jest jednym z „historycznych” profili używanych od czasów starożytnych; pozwala na użycie noża z równą skutecznością zarówno jako broni (w tym do dźgania), jak i jako narzędzia do różnych codziennych zadań. Jednak cechy stosowania silnie zależą od konkretnego kształtu głowni.

- Hawkbill. Głownia w kształcie sierpa, zakrzywiona w dół, przypominająca dziób drapieżnego ptaka. Czubek takiej głowni okazuje się zauważalnie niższy od linii środkowej, a ostrzenie odbywa się wzdłuż wewnętrznej, wklęsłej strony głowni. Klasycznymi przedstawicielami Hawkbill są karambity - noże pierwotnie stworzone do dość specyficznych zastosowań; zobacz „Rodzaj”, aby uzyskać szczegółowe informacje.

- Recurved blade. Profil zakładający ostrze w kształcie litery S - lekko zwężające się od podstawy do pierwszej części trzeciej, wyraźnie rozszerzające się do drugiej części trzeciej, z wyraźnym czubkiem; kształt kolby jest zwykle podobny do profilu drop-point (patrz wyżej). Jedną z głównych zalet takiego profilu jest stylowy i agresywny wygląd. Pod względem funkcjonalności, zakrzywione ostrze jest przeznaczone głównie do siekania, cięcia zgrubnego i rozpruwania; takie noże słabo nadają się do kłucia, a także do precyzyjnego cięcia.

- Latin. Tradycyjny typ profilu najczęściej spotykany wśród maczet; pierwotnie pojawił się w Ameryce Łacińskiej, stąd nazwa. Głownia typu latin ma pewne rozszerzenie bliżej czubka, większość głowni, zaczynając od rękojeści, jest płaska, lecz bliżej końca głowni ostrze wznosi się stromym łukiem ku czubkowi. Kolba jest prosta lub lekko wklęsła, w niektórych modelach może być przewidziane ostrzenie ząbkowane lub nawet pełnowartościowa piła. Jak wszystkie maczety, głownie „łacińskie” przeznaczone są głównie do cięcia, sprzyja temu, w szczególności, przesunięty do czubka środek ciężkości głowni; szczegółowe informacje na temat korzystania z takich narzędzi, patrz „Rodzaj”.

- Golock. Profil głowni pochodzący z Malezji; występuje wyłącznie w maczetach. Początkowo „golok” to cięższy, grubszy i jednocześnie krótszy profil niż tradycyjny „łaciński”; zakłada on zauważalne rozszerzenie bliżej czubka i stromo wznoszącą się do czubka krawędź tnącą, co nadaje głowni wyraźny kształt przypominający kroplę. Jednak w naszych czasach pod oznaczeniem golock produkowane są głownie, które są bardzo dalekie od pierwotnej konfiguracji i przypominają drop point, a nawet sheepsfoot (patrz wyżej).

- Parang. Inna odmiana maczety wywodząca się z Malezji: duża i ciężka głownia o zakrzywionym kształcie, z wypukłą (zagiętą ku czubkowi) krawędzią tnącą i zauważalnym rozszerzeniem od rękojeści do końca (bardziej wyraźnym niż w klasycznych maczetach typu latin). Sam czubek najczęściej znajduje się na linii ostrza, jednak może znajdować się wyżej, w okolicy linii kolby. Zauważamy również, że profil „parang” przewiduje również wymagania dotyczące rękojeści: musi być zagięta w dół i mieć pogrubienie na końcu, aby zapewnić bezpieczne trzymanie w dłoni. Tak więc, ogólny kształt takiej maczety przypomina literę S. Ze względu na swój kształt i dużą wagę, parangi pozwalają na efektywne siekanie małym zamachem.

- Kukri. Profil stosowany w nożach o tej samej nazwie; w naszym katalogu takie noże określane są jako maczety, lecz początkowo „kukri” to osobny rodzaj ciężkiego noża, który pochodzi z Nepalu. Taki profil trudno pomylić z czymś innym: długa (kilkadziesiąt centymetrów) głownia jest wygięta w dół, wyraźnie poszerzona przy czubku i zaostrzona wzdłuż wewnętrznej, wklęsłej strony. Ten kształt w połączeniu z wysuniętym do przodu środkiem ciężkości sprawia, że kukri jest niezwykle skuteczne w rąbaniu. Takie noże są również używane jako noże bojowe, lecz generalnie są to bardzo wszechstronne narzędzia, nadające się do pokojowego wykorzystania w turystyce, rolnictwie itp.

- Bolo. Profil głowni maczety, znany również jako profil "filipiński” - z uwagi na miejsce pochodzenia. Cechą szczególną takiej głowni jest to, że począwszy od drugiej części trzeciej (patrząc od strony rękojeści) rozszerza się ona w obu kierunkach – zarówno w kierunku ostrza, jak i w kierunku kolby – a następnie zbiega się do czubka, znajdującego się prawie na linii środkowej noża (zwykle nieco wyżej lub niżej). Samo ostrze może być wypukłe lub w kształcie litery S, podobnie do recurved blade (patrz wyżej). Początkowo bolo jest narzędziem rolniczym, jego pierwotnym przeznaczenie to wycinanie krzewów i małych drzewek.

Typ głównego ostrza

Kształt krawędzi tnącej ostrza noża głównego.

- Gładkie. Tradycyjna, ząbkowana krawędź tnąca. Ta odmiana jest uważana za najbardziej wszechstronną, przy odpowiednim stopniu ostrości gładkie ostrza nadają się do prawie każdej pracy, w której używa się noży. Takie noże szybciej tracą swoje właściwości, w miarę stępiania się, niż noże ząbkowane; z drugiej strony procedura ostrzenia jest bardzo prosta, nie wymaga specjalnego sprzętu ani umiejętności i jest dostępna dla prawie każdego posiadacza noża.

- Ząbkowane. Ostrze z charakterystycznym ząbkowaniem na krawędzi tnącej. Oprócz budzącego grozę wyglądu, takie noże mają dość praktyczne zalety. Na przykład łatwość cięcia - pod tym względem krawędź ząbkowana jest znacznie lepsza od krawędzi gładkiej. Ponadto zachowuje ona właściwości tnące, nawet gdy jest całkowicie tępa, dzięki interakcji samych zębów z ciętym materiałem. Noże te również sprawdzają się przy niektórych specyficznych zadaniach - na przykład cięciu gęstych materiałów włóknistych, takich jak liny lub cięciu miękkich produktów o gęstej skórce. Równocześnie ząbki tną mniej równo i czysto niż ostrze gładkie (choć nie tworzą trocin, jak piła), a ponowne ich ostrzenie po stępieniu jest znacznie trudniejsze. Dlatego w przypadku ostrza głównego ten rodzaj ostrzenia w czystej postaci jest rzadko stosowany - częściej może występować w specjalistycznych narzędziach, takich jak przecinak do pasów(patrz "Funkcje i możliwości").

- Kombinowane. Ostrza łączące oba rodzaje opisanych powyżej krawędzi tnących. Z reguły gładkie ostrzenie w takich modelach stosuje się w przedniej części, bliżej czubka, a ząbkowane - bliżej rękojeści. Zapewnia to pewną wszechstronność: w zależności od specyfiki konkretnego zadania posiadacz może wybrać optymalny typ krawędzi tnącej. Z drugiej strony, praca z takim nożem może wymagać pewnych umiejętności; a główna wada ostrzy ząbkowanych - trudność w ostrzeniu - tutaj też nigdzie nie zniknęła (chociaż gładka część ostrzy się bez problemu).

Materiał ostrza

- Stal. Najpopularniejszy materiał na nowoczesne noże, występujący w zdecydowanej większości modeli. Na rynku istnieje wiele marek tego materiału, o różnych cenach i właściwościach. W nożach stosuje się głównie gatunki węglowe - lepiej tną i są łatwiejsze do ostrzenia niż nierdzewne. Co prawda, sama stal węglowa jest mniej odporna na korozję, lecz ta wada jest korygowana przez zastosowanie różnych dodatków. Osobną odmianą tego materiału jest stal damasceńska, która dzięki charakterystycznym wzorom na ostrzu posiada bardzo efektowny wygląd; jednak praktyczne właściwości stali damasceńskiej mogą się znacznie różnić w zależności od technologii produkcji i składu, przy czym jest ona dość droga.

- Tytan. Stopy na bazie tytanu łączą w sobie lekkość, wysoką wytrzymałość i odporność na zużycie oraz obojętność chemiczną. To ostatnie zapewnia nie tylko odporność na korozję, lecz także maksymalne bezpieczeństwo dla człowieka– na przykład, jeśli często kroi się produkty takim nożem. Inną specyficzną cechą jest to, że tytan jest materiałem niemagnetycznym – w niektórych przypadkach ma to istotne znaczenie (na przykład właściwości antymagnetyczne są uważane za ważne w przypadku noży „morskich”). Jednocześnie takie stopy są dość drogie w produkcji i dlatego są stosowane głównie w modelach klasy premium. Ponadto należy zauważyć, że różne rodzaje materiałów na bazie tytanu mogą znacznie różnić się właściwościami. Tak więc, najpopularniejszy stop b...eta-tytanu ma twardość rzędu 47 (patrz niżej) – jest to znacznie mniej niż w większości „nożowych” gatunków stali (choć należy tu wziąć pod uwagę wspomnianą wyżej odporność na zużycie). Stopy tytanowo-węglikowe charakteryzują się dużą twardością, jednak są znacznie trudniejsze w produkcji i kosztują odpowiednio.

- Kobalt. Pod względem niektórych właściwości stopy na bazie kobaltu są podobne do opisanych powyżej stopów tytanu. Tak więc, są one bardzo odporne na zużycie, zwłaszcza przy pracy ze stosunkowo miękkimi materiałami, doskonale są odporne na korozję, a także nie magnetyzują się. Z drugiej strony, materiały te są dość trudne w obróbce i drogie, co odpowiednio wpływa na cenę samych noży.

- Ceramika. Specyficzne rodzaje ceramiki o wysokiej wytrzymałości. Za główne zalety tego materiału uważa się przydatność do tworzenia bardzo ostrych i jednocześnie trwałych ostrzy, które ponadto w ogóle nie korodują z powodu obojętności chemicznej. Warto również zauważyć, że takie ostrza nie magnetyzują się – w niektórych przypadkach jest to zaleta. Wśród mankamentów można wymienić po pierwsze pewną kruchość (ceramika źle znosi uderzenia, na ostrzach mogą pojawiać się odpryski), a po drugie trudność w ostrzeniu – tradycyjne procedury i materiały stosowane do noży stalowych nie nadają się w tym przypadku. Co więcej, ostrza ceramiczne nie są tanie.

Matowe pokrycie ostrza

Obecność matowego pokrycia na ostrzu noża. Najpopularniejszym kolorem takich ostrzy jest czarny, lecz są też inne warianty, w tym nawet biały. Głównym przeznaczeniem matowego pokrycia jest zapobieganie odblaskom od ostrza, które mogą zdradzić posiadacza noża lub spowodować niedogodności podczas pracy. Jest to szczególnie ważne podczas polowań i innych podobnych czynności, dlatego funkcja ta jest często spotykana w modelach myśliwskich i wędkarskich (patrz „Rodzaj”), a także w „nożach survivalowych”. To jeszcze nie wszystko. Przykładowo matowe pokrycie stosuje się również w narzędziach wielofunkcyjnych, chodzi przede wszystkim o wygodzie podczas pracy. W niektórych nożach takie ostrza pełnią raczej rolę estetyczną, nadając wyrobowi stylowy wygląd lub podobieństwo do modelu wojskowego.

Gatunek stali

Gatunek stali, z której wykonane jest główne ostrze noża. Znając tę nazwę, można znaleźć szczegółowe dane na temat użytej stali i ocenić, jak wysokiej jakości jest nóż, czy nadaje się do zamierzonego zastosowania i czy jest wart swojej ceny. Niektóre z najpopularniejszych obecnie gatunków to:

-440A, 440B, 440C. Kategoria "powyżej średniej". Stosunkowo niedrogie odmiany o doskonałym stosunku jakości do ceny. Zawartość węgla wynosi odpowiednio 0,75%, 0,9% i 1,2%; Stal 440C uważana jest za najbardziej zaawansowaną, lecz wszystkie odmiany są odporne na korozję, dobrze zachowują ostrość, a jednocześnie są dość łatwe do ostrzenia.

- AUS-8. Japoński odpowiednik linii „440.” - a dokładniej stal 440B (analogi 440 A i 440C są oznaczane jako AUS-6 i AUS-10). Różni się obecnością wanadu w składzie, co ma pozytywny wpływ na odporność na zużycie.

- 8Cr13MoV, 8Cr14MoV, 5Cr15MoV itp. Chińskie gatunki stali z dodatkiem chromu, molibdenu i wanadu. Najbardziej popularna i zaawansowana odmiana jest zasłużenie uważana za „osiem-chrom-trzynaście”. Ma podobne właściwości do AUS-8, lecz cechuje się wyższą zawartością węgla; taka stal jest stosunkowo niedroga, lecz ma bardzo dobre właściwości użytkowe, dzięki czemu występuje zarówno w stosunkowo niedrogich nożach, jak i modelach klasy premium.

- 420. Materiał kategorii budżetowej, który jednak wyróżnia się doskonałą odpornością na korozję. Taka stal szybko się zużywa, lecz też bardzo łatwo się ostrzy; d...oskonale nadaje się do tanich noży, przeznaczonych do codziennego użytku.

-420HC. Nieco bardziej zaawansowana wersja opisanej powyżej stali 420, cechująca się wyższą zawartością węgla. Dzięki temu wersja 420HC jest zauważalnie twardsza i dłużej zachowuje ostrość; pod względem odporności na korozję prawie nie jest gorsza od oryginału, lecz kosztuje nieco więcej. Jest również uważana za doskonały wariant dla niedrogich noży produkowanych na szeroką skalę.

- D2. Kategoria „znacznie powyżej średniej”. Cechą charakterystyczną tej stali jest wysoka zawartość chromu, dzięki czemu pod względem odporności na korozję zbliża się ona do pełnowartościowej stali nierdzewnej (choć wciąż jej ustępuje). Ponadto wersja D2 jest zauważalnie twardsza niż większość materiałów z tejże półki cenowej, przez co dość trudno ją ostrzyć, za to długo zachowuje ona właściwości użytkowe.

- CPM. Rodzina stali firmy Crucible, obejmująca gatunki klasy "premium" i "super-premium". Są one produkowane przy użyciu autorskiej technologii „Crucible Particle Metallurgy”, która według producenta zapewnia wyższą jakość niż tradycyjne metody produkcji; jednak podobne materiały kosztują więcej. Konkretne cechy różnych marek oczywiście nieco się różnią, lecz wszystkie charakteryzują się dobrą twardością i odpornością na korozję. Warto jednak wziąć pod uwagę, że niektóre rodzaje CPM (zwłaszcza te najdroższe) mogą być bardzo trudne w ostrzeniu; z drugiej strony ostrość zachowuje się znacznie dłużej niż w tańszych materiałach.

- 65X13. Być może najpopularniejszy gatunek stali produkcji rosyjskiej. Cechuje się wysoką zawartością chromu, co przyczynia się do wysokiej odporności na korozję, a jednocześnie dość łatwo go ostrzyć, lecz nie wyróżnia się twardością. Jest niedrogi i jest używany głównie w produkcji niedrogich noży na szeroką skalę.

Twardość (HRC)

Twardość materiału użytego do wykonania ostrza noża. Ten parametr jest jednym z kluczowych cech ostrza. Z jednej strony, wysoka twardość oznacza, że krawędź tnąca nie będzie odkształcać się, gnieść ani przedwcześnie tępić, a samo ostrze nie będzie się uginało pod obciążeniami bocznymi; z drugiej strony twardy materiał jest trudny do ostrzenia i często jest dość delikatny.

W przypadku ostrzy noży stosuje się test twardości Rockwella i odpowiednią skalę (HRC). Większość noży stalowych dobrej jakości ma twardość rzędu 52 - 58 HRC - ten zakres jest uważany za optymalny stosunek wydajności. W przypadku innych materiałów liczby te mogą być znacznie niższe bez zauważalnego pogorszenia niezawodności; zobacz "Materiał ostrza", aby uzyskać szczegółowe informacje. Twardość powyżej 60 HRC jest niezwykle rzadka - występuje głównie w stalach klasy premium i wyższych gatunkach. W takich stalach kruchość charakterystyczna dla twardych materiałów jest eliminowana poprzez zastosowanie różnych wysokiej jakości dodatków, a trudność w ostrzeniu jest kompensowana żywotnością ostrza.

Warto pamiętać, że twardość nie jest jedyną cechą decydującą o jakości ostrza: wiele zależy od składu stopu, technologii wykonania itp. Jest to jednak dość wyraźny wskaźnik charakteryzujący cechy szczególne konkretnego materiału; dotyczy to zwłaszcza stali.

Długość ostrza

Całkowita długość ostrza noża. Ten parametr jest jednym z najważniejszych, wiąże się z nim kilka praktycznych cech szczególnych.

Po pierwsze, długość ostrza jest bezpośrednio określana na podstawie przeznaczenia wyrobu, a nawet w ramach tego samego rodzaju (patrz wyżej) mogą występować różne warianty. Na przykład, noże myśliwskie do skórowania są zwykle dość krótkie, do 10 cm - w przeciwieństwie do wariantów ogólnego przeznaczenia. Dlatego warto wybierać model bazując na tym parametrze, biorąc pod uwagę pracę, do której planuje się użyć noża.

Po drugie, wymiary ostrza określają ogólne wymiary samego noża. Jest to szczególnie ważne w przypadku modeli turystycznych (patrz „Rodzaj”): chociaż nóż jest zwykle noszony w stanie złożonym, w charakterystyce standardowo wskazuje się jego rozmiar w stanie rozłożonym. A na podstawie długości ostrza można dość wyraźnie oszacować długość złożonego noża: zwykle jest ona 1,5 - 1,7 razy dłuższa niż samo ostrze, w żadnym wypadku nóż nie może być krótszy niż jego własne ostrze .

Po trzecie, długość ostrza może być (i jest w wielu krajach WNP) jednym z kryteriów oceny, czy nóż jest bronią białą. Zazwyczaj w dokumentacji jest wskazywana pewna minimalna wartość długości: krótsze ostrza nie należą do kategorii broni białej, niezależnie od ich konstrukcji, a dla dłuższych ostrzy obowiązują określone kryteria oceny (twardość materiału, kształt końcówki, grubość ostrza itp.).

Jednocześnie należy mieć na uwad...ze, że długość ostrza można mierzyć na różne sposoby: od czubka do początku rękojeści, od czubka do kołka służącego do otwierania itp. W praktycznym zastosowaniu nie odgrywa to decydującej roli, może jednak stwarzać problemy natury prawnej: np. metody ekspertyz państwowych mogą nie uwzględniać kołka. Jeśli więc masz co do tego wątpliwości, najlepiej kupić nóż, który posiada oficjalny certyfikat, że dany model nie jest bronią białą.

Grubość ostrza

Grubość ostrza noża w najgrubszym miejscu (zwykle na kolbie). Za pomocą tego parametru można do pewnego stopnia oszacować wytrzymałość ostrza na obciążenia poprzeczne: duża grubość daje odpowiedni margines wytrzymałości. Jednocześnie należy pamiętać. że „żywotność” noża jako całości zależy od wielu innych cech jego konstrukcji, a porównywać można tylko grubość ostrzy wykonanych z materiałów o podobnych właściwościach. Lecz to, na co ten wskaźnik bezpośrednio wpływa, to waga wyrobu.

Również grubość ostrza może wiązać się z kwestiami prawnymi, które określają przynależność noża do broni białej oraz odpowiednimi zasadami kupowania, przenoszenia i przechowywania. Odpowiednie przepisy mogą na przykład określać, że ostrza o grubości większej niż określona wartość nie mogą być zaklasyfikowane jako broń biała, niezależnie od innych cech.

Materiał rękojeści

Materiał, z którego wykonana jest rękojeść noża. W przypadku modeli z rękojeściami z nakładkami, zwykle w tym przypadku wskazany jest materiał nakładek.

Lista najpopularniejszych nowoczesnych materiałów obejmuje między innymi aluminium, stal, tytan, drewno, mosiądz, tworzywa sztuczne, micarta, gumę i włókno szklane. Istnieją inne, bardziej specyficzne odmiany; a w przypadku niektórych modeli, w specyfikacji wskazuje się po prostu „metal ”, bez określania składu. Oto główne cechy szczególne różnych materiałów:

- Tworzywo sztuczne. Tworzywo sztuczne często kojarzy się z tanimi wyrobami, lecz w przypadku noży nie jest do końca prawda. Faktem jest, że na rynku istnieje wiele odmian tego materiału, m.in. bardzo wysokiej jakości, a rzeczywiste właściwości plastikowej rękojeści zależą przede wszystkim od półki cenowej noża. Przy tym, niektóre cechy są wspólne dla wszystkich odmian. Z jednej strony, tworzywo sztuczne generalnie jest dość niedrogie, a jednocześnie łatwe w obróbce, z łatwością może przybierać skomplikowane kształty i prawie każdy odcień koloru. Ponadto jest stosunkowo lekkie, odporne na wilgoć i dość trwałe. Wśró...d wad należy wymienić: większość rodzajów tworzyw sztucznych jest gorsza od metali pod względem niezawodności i może pękać od silnego uderzenia, w dodatku materiał ten jest znacznie łatwiejszy do zarysowania.

- Włókno szklane. Najczęściej pod pojęciem tym rozumie się nie czyste włókno szklane (nie nadaje się ono do robienia rękojeści), lecz włókno szklane wzmocnione tworzywem sztucznym - jest to materiał kompozytowy, który łączy włókno szklane i spoiwo polimerowe. Materiał ten cechuje się niewielką wagą, jest odporny na działanie wilgoci i ekstremalnych temperatur oraz jest bardzo trwały – jego najbardziej zaawansowane odmiany nie ustępują stali. Podobnie jak zwykłe tworzywo sztuczne, dobrze sprawdza się w przypadku tworzenia skomplikowanych kształtów. Kolejną zaletą tego materiału jest niska przewodność cieplna – innymi słowy taka rękojeść nie „chłodzi” dłoni na mrozie. Co prawda, cena wszystkich tych zalet jest dość wysoka.

- Drewno. Materiał ten od dawna używany jest na rękojeści noży, jednak do dziś nie traci on na popularności. Wiele osób ceni drewno za jego przyjemny i stylowy wygląd, jednak na tym nie wyczerpują się jego zalety: drewniane rękojeści ważą stosunkowo niewiele, są przyjemne w dotyku, m.in. i w chłodne dni, a także nie wyślizgują się z ręki. Z drugiej strony drzewo, które nie zostało poddane specjalnej obróbce, ma tendencję do gromadzenia wilgoci, co prowadzi do pogorszenia wyglądu zewnętrznego, a nawet uszkodzenia; ponadto materiał ten jest dość wrażliwy na pęknięcia i zarysowania. Należy powiedzieć, że na rękojeści noży można stosować różne rodzaje drewna, m.in. te pozbawione wad opisanych powyżej - lecz zazwyczaj sporo ważą i są bardzo drogie. A stosunkowo proste odmiany mogą kosztować całkiem przyzwoicie.

- Guma. Klasyczna guma dobrze się sprawdza w przypadku noży kuchennych, lecz słabo nadaje się do modeli turystycznych i innych podobnych modeli ze względu na swoją miękkość i dlatego jest rzadko spotykana. Częściej używane są specyficzne rodzaje gumy; ich właściwości są zwykle pod wieloma względami podobne do opisanego powyżej tworzywa sztucznego.

- Stal. Jeden z najpopularniejszych materiałów do narzędzi wielofunkcyjnych, rękojeści stalowe poddawane są znacznym naprężeniom; jednak można go również spotkać w nożach. Kluczowe zalety stali to wysoka wytrzymałość i niezawodność. Ma dość dużą wagę, lecz często zaletą jest też jej masywność – w szczególności stwarza ona dodatkowe wrażenie wytrzymałości i niezawodności. Wśród jednoznacznych mankamentów stali zauważyć można tendencję do „chłodzenia” palców i wyślizgiwania się z mokrych dłoni; jednak to pierwsze jest zauważalne tylko w chłodne dni bez rękawiczek, a drugie jest często kompensowane przez nacięcie odciążające. Warto również wziąć pod uwagę, że różne gatunki stali mogą mieć różną odporność na korozję, niektóre odmiany mogą wymagać dodatkowej pielęgnacji.

- Aluminium. Kolejny materiał, który jest dość popularny w narzędziach wielofunkcyjnych, lecz używa się go również w nożach. Pod wieloma względami jest podobny do stali, jednak z jednej strony waży mniej i jest bardziej odporny na korozję, z drugiej - jest droższy.

- Micarta. Materiał z rodziny PCB; Kompozyt „warstwowy”, który łączy materiał włóknisty (taki jak papier, tkanina lub włókno szklane) z wypełniaczem polimerowym. Konkretny skład micarty może być różny, jednak spiekanie pod wysokim ciśnieniem jest obowiązkową cechą szczególną produkcji. Dzięki temu materiał okazuje się bardzo gęsty, trwały i niezawodny, nadaje się nawet na najwyższej klasy noży, a niski koszt pozwala na zastosowanie micarty w modelach budżetowych. Od strony praktycznej micarta jest całkiem przyjemna w dotyku, absolutnie niewrażliwa na wilgoć i zmiany temperatury, nie chłodzi dłoni i nie przewodzi prądu. Ponadto rękojeści z micarty również dobrze się prezentują: na przykład wiele z nich ma charakterystyczne wzory imitujące fakturę drewna.

- Tytan. Stopy na bazie tytanu można zaliczyć do materiałów klasy premium. Oprócz solidnego wyglądu wyróżnia je niska waga połączona z wysokimi wskaźnikami wytrzymałości. Ponadto rękojeści tytanowe są również dobrze przystosowane do stosowania w niskich temperaturach ze względu na ich niską przewodność cieplną. Główną wadą, tradycyjnie dla takich materiałów, jest wysoki koszt.

- Włókno węglowe wzmocnione tworzywem sztucznym. Materiał kompozytowy, który łączy włókna węglowe i podstawę z tworzywa sztucznego. Główną zaletą tego materiału jest jego wysoka wytrzymałość, porównywalna ze stalą – ponadto znacznie mniej waży, a także absolutnie nie podlega korozji. Z drugiej strony, materiał ten nie toleruje punktowych uderzeń - mogą od tego powstać pęknięcia; a koszt takich rękojeści jest bardzo wysoki.

- Zwierzęcy róg. Naturalny róg (np. jelenia czy byka) nawiązuje do tradycyjnych materiałów stosowanych od dawna w rękojeściach noży. Głównymi zaletami tego materiału jest jego estetyczny wygląd z charakterystycznym wzorem, a także reliefowa faktura ułatwiająca trzymanie noża w dłoni. Co więcej, niska przewodność cieplna wpływa na komfort chwytu, dzięki czemu rękojeść nie chłodzi dłoni. Z drugiej strony, róg jest mniej trwały niż stal lub włókno szklane. Dlatego w naszych czasach materiał ten wykorzystywany jest głównie ze względów estetycznych – aby nadać nożowi charakterystyczny styl.

- Kość. Kolejny „tradycyjny” materiał, pod wieloma względami podobny do opisanego powyżej rogu – w szczególności kość jest przyjemna w dotyku i stylowo prezentuje się w nożach o „myśliwskim” designie, lecz pod względem trwałości jest nieco gorsza od bardziej nowoczesnych materiałów. Główną różnicą w porównaniu z rogiem jest to, że kościane rękojeści mają więcej różnic w fakturze i kolorze, a ich powierzchnie są zwykle gładkie; to ostatnie może być albo wadą, albo zaletą, w zależności od preferencji użytkownika.

- Skóra. Skórzane nakładki na rękojeści nie tylko nadają nożowi stylowy wygląd, lecz również zapewniają całkiem praktyczne zalety: taka powierzchnia jest niezawodna zarówno przy trzymaniu gołą ręką, jak i w rękawiczkach, nie chłodzi dłoni i jest przyjemna w dotyku. Z drugiej strony, taka konstrukcja jest dość droga i nie ma wyraźnych przewag nad prostszymi materiałami. Dlatego skóra jest wykorzystywana głównie jako element wystroju zewnętrznego, a nie ze względów praktycznych.

- Brąz. Stop na bazie miedzi, zwykle z cyną, który ma specyficzny kolor (czerwonawy lub złoty). Pod względem podstawowych właściwości jest podobny do stali (patrz wyżej), z praktycznego punktu widzenia różni się jedynie oryginalnym wyglądem i wyższym kosztem. Dlatego brąz jest rzadko używany, głównie w celu nadania nożowi oryginalnego wyglądu.

- Mosiądz. Stop na bazie miedzi i cynku o charakterystycznym złotym kolorze. Pod względem właściwości i zastosowania jest podobny do brązu opisanego powyżej, jest używany bardziej ze względów estetycznych niż praktycznych.

- Metal. Ten wariant jest wskazywany dla modeli, w których producent, z tego czy innego powodu, nie określił konkretnego składu metalu użytego do wykonania rękojeści (stal, aluminium, brąz itp.), a także dla rękojeści składających się z nietypowych stopów, które nie należą do żadnej z opisanych powyżej odmian. Konkretne właściwości „metalu” mogą być różne, najłatwiej jest je ocenić na podstawie półki cenowej noża.

Waga

Całkowita waga noża. Należy oceniać ten wskaźnik w zależności od rodzaju (patrz wyżej) i przeznaczenia: np. dla kompaktowego modelu turystycznego zazwyczaj zaletą jest niewielka waga, wśród myśliwych i wędkarzy wszystko zależy od specjalizacji, a maczety z definicji, powinny być ciężkie - w przeciwnym razie cięcie takim ostrzem będzie po prostu niewygodne.

Zaawansowane

- Bez czubka. Modele, głownia których nie posiada charakterystycznego czubka. Taka konstrukcja nie pozwala na przekłucie, co w niektórych sytuacjach może być zaletą. Na przykład, takie modele doskonale sprawdzają się w roli „pierwszego noża dla młodego turysty”: brak czubka zmniejsza prawdopodobieństwo zranienia się, co jest ważne dla dzieci, które nie mają umiejętności bezpiecznego posługiwania się nożem. W sytuacjach „dorosłych” brak czubka może być przydatny np. przy usuwaniu skóry z upolowanego zwierzęcia (aby nie przekłuć wnętrzności) lub przecinaniu siatki ciasno przylegającej do boku gumowej łódki. Ponadto obecność czubka może być jednym z kryteriów cechujących białą broń; w wielu krajach nóż bez końcówki automatycznie nie jest taką bronią, niezależnie od innych cech konstrukcyjnych.

- Blokada ostrza. Obecność w składanym nożu specjalnej blokady, która zapobiega przypadkowemu złożeniu ostrza. Takie składanie jest zarówno niewygodne, jak i bardzo traumatyczne, ponieważ palce posiadacza zwykle znajdują się na ścieżce ruchu ostrza; blokada zapobiega tego rodzaju problemom. Należy pamiętać, że w kompaktowych szwajcarskich nożach, których ostrze nie stanowi zagrożenia ze względu na niewielkie rozmiary - blokady może nie być, a wśród noży motylkowych tej funkcji w zasadzie nie przewidziano - konstrukcja samej rękojeści nie pozwala na złożenie noża, gdy jest trzymany w ręku.

- Otwieranie jedną ręką.... Możliwość otwarcia noża składanego (patrz "Konstrukcja") jedną ręką. Wśród noży z tą cechą szczególną można wyróżnić dwie odmiany - z otwieraniem ręcznym i automatycznym. W modelach „ręcznych”, do otwierania jedną ręką, na głowni znajduje się występ (kołek) lub wycięcie, które pełni rolę ogranicznika dla kciuka; w "automatach" ostrze rozkłada się (a w wielu nożach wysuwanych od przodu - również składa się) pod działaniem sprężyny sterowanej przyciskiem lub suwakiem. Ta funkcja zapewnia jednak dodatkową wygodę; należy jednak pamiętać, że w niektórych krajach otwieranie jedną ręką jest uważane za jedną z oznak broni białej.
Należy zaznaczyć, że noże motylkowe w naszym katalogu są również uważane za „jednoręczne”, przy czym z definicji: każdy taki nóż można „rozkręcić” z pozycji zamkniętej do otwartej przy użyciu stosunkowo prostej techniki.

- Hak Emersona. Przyrząd przeznaczony do otwierania składanego noża bezpośrednio po wyjęciu z kieszeni. Nóż z takim przyrządem, w przeciwieństwie do bardziej tradycyjnych modeli, nosi się na klipsie czubkiem do góry, a nie do dołu; a sam hak znajduje się na kolbie u podstawy głowni i jest zaprojektowany w taki sposób, że podczas wyjmowania noża hak można zaczepić o krawędź kieszeni i otworzyć ostrze całkowicie lub prawie całkowicie. Ta funkcja może być bardzo przydatna w sytuacjach krytycznych, w których, jak mówią, o wszystkim decyduje ułamek sekundy. Z drugiej strony, należy pamiętać, że do jej efektywnego wykorzystania wymagana jest pewna umiejętność; a hak Emersona nie jest przyjazny dla tkanin, może uszkodzić materiał kieszeni, dlatego najlepiej stosować tę metodę otwierania z dżinsami lub inną odzieżą wykonaną z gęstego, wytrzymałego materiału.

- Wgłębienie pod palec. Obecność w konstrukcji noża specjalnego wgłębienia, znajdującego się na rękojeści, gdzie przy prostym chwycie umieszcza się palec wskazujący. Funkcja ta zapewnia dodatkową wygodę przy trzymaniu noża, lecz czyni go mniej uniwersalnym - przy korzystaniu z innych wariantów chwytu, poza prostym, wgłębienie może sprawiać trudności (dlatego np. w modelach myśliwskich występuje ono dość rzadko). Zwróć uwagę, że obecność wgłębienia pod palec i jego głębokość może służyć jako jedno z kryteriów określania przynależności noża do broni białej.

- Mocowanie na pasek. Obecność w konstrukcji rękojeści noża mocowania na smycz - specjalny pasek. Smycz zapewnia dodatkową wygodę podczas wyjmowania noża z pokrowca, może służyć do dodatkowego umocowania rękojeści w dłoni, zamontowania przeciwwagi ułatwiającej zadanie ciosów (dotyczy maczet i podobnych modeli patrz „Rodzaj”) itp. Tradycyjne mocowanie na pasek to zwykły otwór w rękojeści. Jednak w niektórych typach noży (w szczególności szwajcarskich) rolę tę może pełnić pierścień, który służy również do mocowania samego noża do karabinka, pęku kluczy itp.

- Pokrowiec. Klasyczny pokrowiec - to akcesorium, które zapewnia wygodę, a czasem dodatkowe bezpieczeństwo podczas przechowywania i transportu narzędzia. Jednocześnie różnica między takim akcesorium a pochwą (pełniącą podobną funkcję) polega na tym, że z reguły cały nóż jest umieszczony w pokrowcu, podczas gdy pochwa zakrywa tylko głownię, pozostawiając rękojeść na zewnątrz. W związku z tym, noże składane i multitools są zwykle wyposażane w pokrowce, a takie akcesoria są dość popularne wśród modeli nieskładanych. A oto główne warianty stosowanych materiałów:
  • Pokrowiec z tkaniny. Najpopularniejsza obecnie odmiana. Jako „tkaninę” zwykle stosuje się trwały i niezawodny materiał, który jest odporny na ścieranie, ekstremalne temperatury, promieniowanie ultrafioletowe itp.; typowym przykładem jest gęsty nylon („cordura”) lub włókno poliuretanowe. W każdym razie pokrowce z tkaniny są tańsze niż skórzane i nie są tak wymagające w pielęgnacji, a jednocześnie są niezawodne, praktyczne i dobrze wyglądają, dlatego są powszechnie stosowane.
  • Pokrowiec skórzany. Pokrowiec skórzany wyróżnia przede wszystkim charakterystyczny wygląd. Często taki wyrób to nie tylko użyteczny dodatek do noża, lecz pełnowartościowe akcesorium modowe, które dodatkowo podkreśla styl i charakter właściciela. A pod względem stopnia ochrony pokrowce skórzane przewyższają nieco te z tkaniny. Z drugiej strony, skóra naturalna jest dość droga, wymaga przestrzegania specjalnych zasad pielęgnacji, a w niektórych sytuacjach może stracić swój wygląd i właściwości użytkowe (np. gdy zamoczy się i szybko wyschnie, materiał może ulec zniekształceniu). A różne zamienniki skóry (co również w tym przypadku może być sugerowane) mogą mieć różne cechy - z reguły zależą one bezpośrednio od ceny.
  • Futerał. Ta odmiana jest podawana w naszym katalogu w dwóch przypadkach: albo jeśli producent nie określił bezpośrednio konkretnego materiału, albo gdy nóż może być dostarczany z różnymi rodzajami pokrowców (według wyboru użytkownika lub w zależności od partii/regionu dostawy - kwestię tę należy wyjaśnić osobno). Jednak w każdym przypadku materiał można często określić na podstawie zdjęć - w końcu pokrowce są najczęściej wykonywane ze skóry lub tkaniny i nie jest trudno odróżnić te warianty.
- Pochwa. To akcesorium, podobnie jak pokrowiec, służy do wygodnego i bezpiecznego przechowywania i przenoszenia noża. Różnica polega na tym, że pochwa ukrywa jedynie głownię, pozostawiając otwartą rękojeść. W związku z tym, sensowne jest uzupełnianie podobnymi wyrobami tylko noży nieskładanych. Zwróć uwagę, że pochwa jest zwykle zaprojektowana z myślą o możliwości szybkiego wyjęcia noża (kolejna różnica w porównaniu ze wspomnianymi pokrowcami). A oto najpopularniejsze materiały używane na takie akcesoria:
  • Pochwa plastikowa. Plastik to niedrogi, a jednocześnie dość praktyczny materiał. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele różnych rodzajów tworzyw sztucznych, różniących się właściwościami; pozwala to wybrać wariant dla niemal każdego celu i kategorii cenowej noża. Z tego powodu pochwy plastikowe są bardzo popularne. Zwracamy uwagę, że wyroby wykonane z kydexu (który jest również formalnie plastikowy) są wymienione osobno w naszym katalogu.
  • Pochwa kydexowa. Początkowo „Kydex” to znak towarowy firmy Sekisui SPI, jednak obecnie pod tą nazwą jednoczy się również podobne materiały innych producentów. Kydex to w rzeczywistości specjalny, zaawansowany rodzaj tworzywa sztucznego, który jest bardzo trwały, odporny na zarysowania (taka powierzchnia jest trudna do zarysowania nawet celowo) i jest ogólnie niezawodny. Dla ilustracji można zauważyć, że w naszych czasach nawet owiewki samolotów oraz roboty głębinowe są wykonane z takiego materiału. W związku z tym, pochwa z kydexu została wyszczególniona w osobnej kategorii. Oczywiście takie wyroby kosztują więcej niż plastikowe - jednak różnica w cenie nie jest tak poważna, jak można by sobie wyobrazić. Tak więc, takie pochwy mogą być dołączane nawet do stosunkowo prostych modeli noży.
  • Pochwa skórzana. Pochwa skórzana ma te same cechy, co pokrowce wykonane z tego materiału. Takie wyroby wyglądają świetnie; dość często oprócz praktycznych funkcji pełnią również rolę modowych dodatków. Materiał ten szczególnie dobrze komponuje się z nożami myśliwskimi i turystycznymi o tradycyjnym designie; w rzeczywistości takie modele najczęściej uzupełniane są o pochwę skórzaną. A od strony praktycznej skóra ma doskonałą trwałość. Jednocześnie materiał ten wymaga przestrzegania pewnych specjalnych zasad użytkowania i pielęgnacji. Na przykład mokry wyrób skórzany musi schnąć powoli, w niskiej temperaturze, w przeciwnym razie może stracić połysk i się odkształcić. Dla pełnej gwarancji zaleca się wykonywać okresową obróbkę powierzchni takich pochw za pomocą specjalnych środków. Należy również pamiętać, że prawdziwa skóra jest dość droga, a zamienniki skóry (które również mogą być używane w tym przypadku) mogą mieć różne właściwości - z reguły zależą one bezpośrednio od ceny.
  • Pochwa z tkaniny. Pochwa wykonana z gęstej i wytrzymałej tkaniny - zwykle na bazie włókien syntetycznych (np. nylonowej "cordury"). Dla ochrony przed kontaktem tkaniny z głownią, takie wyroby często przewidują dodatkową wstawkę wykonaną z tworzywa sztucznego lub innego gęstego materiału. Jednak generalnie ten wariant z wielu powodów jest używany dość rzadko - głównie w stosunkowo niedrogich nożach.

Funkcje i możliwości

Dodatkowe funkcje przewidziane w konstrukcji noża oprócz głównego ostrza. W przypadku narzędzia wielofunkcyjnego (patrz „Typ”), ostrze noża jest również uważane za główne narzędzie, a w tym paragrafie wymienione zostały pozostałe możliwości wyrobu.

- Otwieracz do puszek. Przyrząd, popularnie nazywany „otwieraczem”, przeznaczony do otwierania puszek. Zwykle ma krótkie i grube ostrze, wystarczająco twarde, aby przeciąć blachę.

- Nóż do czyszczenia ryb. Specjalistyczne ostrze, przeznaczone przede wszystkim do rozbioru zdobyczy na wędkowaniu. Należy pamiętać, że możliwości takiego ostrza zwykle nie ograniczają się do czyszczenia i filetowania z kości - w wielu modelach jest ono również wyposażone w przyrząd do wyciągania haczyka, prowadnicę żyłki i inne przyrządami zapewniającymi komfort wędkarza. Funkcję tę można znaleźć zarówno w rybackich, jak i w innych odmianach noży (patrz "Rodzaj").

- Otwieracz do butelek. Narzędzie do otwierania szklanych butelek z metalowymi kapslami bez gwintu: kapsel można podważyć z jednej strony i łatwo zdjąć. Oczywiście przy odpowiedniej wprawie butelkę można otworzyć nawet za pomocą najprostszej rękojeści noża, która nie ma otwieracza; jednak korzystanie ze specjalistycznego narzędzia jest łatwiejsze i bezpieczniejsze.

- Korkociąg. Klasyczny korkociąg do otwierania bu...telek wina - narzędzie w formie spirali wykonanej z grubego metalowego drutu z zaostrzoną końcówką. Taka spirala jest wkręcana bezpośrednio w korek i ułatwia jego usunięcie.

- Dodatkowe ostrze. Jeszcze jedno ostrze noża, oprócz głównego. Z reguły ma mniejsze wymiary, a także może różnić się kształtem, przeznaczeniem i rodzajem ostrzenia (patrz „Rodzaj ostrza”). Na przykład, główne ostrze może być gładkie, a drugie ostrze może być ząbkowane; a w przypadku noża do grzybów (patrz "Rodzaj") zakrzywiony kształt, wygodny do krojenia grzybów, może mieć właśnie dodatkowe ostrze, które komponuje się z główną głownią o bardziej tradycyjnym kształcie. W każdym razie drugie ostrze sprawia, że nóż jest bardziej uniwersalny; dodatkowo może się przydać przy stępieniu ostrza głównego. Niektóre modele z tą funkcją mogą mieć więcej niż jedno dodatkowe ostrze.

- Latarka. Własna wbudowana latarka może się przydać, gdy nie ma wystarczającego oświetlenia otoczenia, gdy w pobliżu nie ma pełnowartościowej latarki lub nie można jej użyć - na przykład, gdy w domu nastąpi nieoczekiwana przerwa w dostawie prądu lub podczas pracy w trudno dostępnych i słabo oświetlonych miejscach. Z reguły światło takiej latarki skierowane jest w kierunku głowni.

- Śrubokręt krzyżakowy. Śrubokręt do śrub i wkrętów, mających w łbie rowek w kształcie krzyża. Może to być zarówno sam śrubokręt krzyżakowy, jak i specjalny rodzaj śrubokrętów płaskich, zaprojektowany specjalnie do śrub i wkrętów krzyżakowych i różniący się od klasycznych narzędzi płaskich kształtem końcówki. Należy zauważyć, że w danym przypadku chodzi o niewymienną, wbudowaną główkę śrubokrętową (lub kilka główek); możliwość zainstalowania wymiennych końcówek (bitów) jest wskazana osobno, patrz „Adapter do bitów” poniżej. Kupując więc narzędzie z śrubokrętem krzyżakowym, nie zaszkodzi wyjaśnić konkretne wymiary końcówki (końcówek).

- Śrubokręt płaski. Śrubokręt o płaskim ostrzu, przeznaczony do śrub i wkrętów z prostym rowkiem. W razie potrzeby można go stosować z łbami krzyżowymi, jednak przy dużych obciążeniach może uszkodzić rowek, dlatego takie prace należy wykonywać ostrożnie. Podobnie jak w przypadku opisanych powyżej śrubokrętów krzyżakowych, funkcja ta zakłada niewymienną główkę śrubokrętową, której rozmiar należy wyjaśnić osobno.

- Nożyce. W klasycznych nożach nożyce z reguły są małe. Z tego powodu nie nadają się do prac o dużej objętości lub prac wymagających dużego wysiłku, lecz mogą się przydać do drobnych prac domowych: odcinanie nici lub taśmy samoprzylepnej, odcinanie kartki papieru, odcinanie zadzioru na paznokciu itp. Natomiast wśród narzędzi wielofunkcyjnych (patrz „Rodzaj”) istnieje również inna odmiana - gdy nożyce są głównym narzędziem roboczym; w niektórych modelach mogą być nawet używane do cięcia metalu. Dlatego kupując narzędzie wielofunkcyjne z nożycami warto ustalić, jaka z odmian jest w nim zastosowana – miniaturowe narzędzie w rękojeści czy pełnowymiarowe ostrza.

- Pilnik. Pilnik stosowany w nożach wygląda zwykle jak dodatkowe ostrze, wyposażone w charakterystyczne zęby zamiast zwykłej krawędzi tnącej. Takie narzędzie raczej nie przyda się podczas zbierania drewna opałowego, lecz może się przydać do prostych prac - cięcia małych desek (na przykład z pudeł), piłowania gałęzi o małej grubości itp. Niektóre pilniki mogą być również używane do materiałów, z którymi zwykłe ostrze nie radzi sobie dobrze: plastik, guma, grube liny itp. Są też metalowe narzędzia. Należy pamiętać, że ostrzenie ząbkowane (patrz „Rodzaj ostrza”) nie liczy się jako pilnik.

- Klucz płasko oczkowy. Oddzielne narzędzie do luzowania i dokręcania nakrętek, śrub z łbem stożkowym itp. Klucze płasko oczkowe instalowane w nożach mają zwykle stały rozmiar - regulowana konstrukcja byłaby zbyt nieporęczna. Z drugiej strony, specjalny kształt klucza pozwala na pracę z kilkoma rozmiarami nakrętek.

- Kombinerki. Kombinerki służą do ściskania i przytrzymywania różnych przedmiotów. Są szczególnie przydatne w tych przypadkach, w których siła palców nie wystarcza do tego lub w ogóle nie można dotknąć części rękami (na przykład, jeśli jest podgrzana do wysokiej temperatury). Kombinerki są dość rzadkie w tradycyjnych nożach, lecz w narzędziach wielofunkcyjnych (patrz "Rodzaj") często występują jako główne narzędzie. Zwróć uwagę, że klasyczne kombinerki o prostych szczękach obecnie prawie nigdy nie są używane, zwykle tę rolę pełnią szczypce - uniwersalne narzędzie łączące płaskie szczęki, wycięcia do chwytania części okrągłych, obcinaki boczne, przecinak do drutu, a w niektórych modelach także szczypce igłowe (patrz poniżej).

- Obcinaki. Narzędzie używane do przecięcia twardych materiałów, głównie drutu metalowego; ponadto może być wykorzystane do innych celów, w szczególności do ściągania izolacji z przewodów. We współczesnych wyrobach (przede wszystkim narzędziach wielofunkcyjnych) tzw. obcinaki boczne to rodzaj szczypiec, w których krawędzie tnące są równoległe do uchwytów. Obcinaki boczne najczęściej nie są oddzielnym narzędziem, lecz częścią szczypiec; patrz "Kombinerki" powyżej, aby uzyskać szczegółowe informacje. Należy również pamiętać, że niektóre modele przewidują kilka rodzajów obcinaków - na przykład osobno do cienkiego i grubego drutu.

- Szczypce igłowe. W rzeczywistości - odmiana opisanych powyżej kombinerek, wyposażonych w cienkie, zwężone do końców szczęki. Takie narzędzie przyda się do precyzyjnych prac, do których konwencjonalne kombinerki są zbyt duże, a pęseta nie zapewnia odpowiedniej siły zacisku. Szczypce igłowe prawie nie występują w postaci oddzielnego narzędzia, najczęściej są one wykonane w postaci wydłużonych szczęk na standardowych szczypcach (po więcej szczegółów, patrz "Kombinerki" powyżej).

- Stripper (zdejmowanie izolacji). Specjalne narzędzie do usuwania izolacji. Jego konstrukcja może być różna, lecz w każdym razie pierwotnie została zaprojektowana do cięcia izolacji bez uszkadzania metalowego rdzenia. Z tego powodu narzędzia do ściągania izolacji korzystnie wypadają w porównaniu z innymi narzędziami używanymi w pracach elektrycznych do tych samych celów - w szczególności z przecinakami do drutu.

- Pilnik. Tradycyjny pilnik to narzędzie, którego część robocza wygląda jak powierzchnia z nacięciem. We współczesnych nożach pilniki są zwykle małe, z małym nacięciem i, podobnie jak wiele innych analogów pełnowymiarowych narzędzi, nie są przeznaczone do pracy szorstkiej i na dużą skalę. Takie narzędzie może być przydatne np. do gratowania lub wyrównywania małych powierzchni. Pamiętaj, że nie należy mylić pilnika z pilnikiem do paznokci (patrz poniżej).

- Pęsety. Pęseta ułatwia pracę z małymi detalami, które trudno trzyma się w palcach: jej cienkie szczęki pozwalają pewnie chwycić nawet bardzo małe przedmioty. Aby jeszcze bardziej uprościć wykonywanie delikatnych prac (w których nawet stosunkowo niewielka rękojeść noża może być niewygodna), pęsety są z reguły zdejmowalne.

- Szydło szewskie. Klasyczne szydło to gruba igła osadzona w rękojeści, lecz w nożach konstrukcja tego narzędzia jest nieco inna. Najczęściej szydło jest czterokrawędziowe, nieco rozszerza się w kierunku podstawy, niejasno przypominające bardzo wąskie i grube ostrze bez ostrzenia. Jednak jego przeznaczenie nie różni się od tradycyjnego: wykonywanie otworów w gęstych materiałach, takich jak karton, skóra, cienki plastik czy sklejka itp.

- Adapter do bitów. Narzędzie do mocowania bitów - wymiennych końcówek roboczych, które de facto są różnymi wersjami śrubokrętów. W rzeczywistości obecność tej funkcji zamienia nóż/narzędzie wielofunkcyjne w uniwersalny śrubokręt: bity mogą mieć różne rozmiary, być płaskie, w kształcie krzyża, trzy- lub sześciokątne itp. Niektóre modele noży/narzędzi wielofunkcyjnych są wyposażone we własny zestaw bitów i mogą pracować tylko z nimi; inne są kompatybilne ze standardowymi końcówkami do wkrętarek.

- Wykałaczka. Higieniczny przyrząd do usuwania drobnych cząstek jedzenia uwięzionych między zębami. Zwykle wygląda jak cienki szpiczasty patyk i jest zdejmowany - dłubanie w zębach, trzymając rękojeść noża jest nie tylko nie estetyczne, lecz też po prostu niewygodne. Przy regularnym stosowaniu wykałaczkę należy okresowo dezynfekować – wszak kieszenie, torby i inne miejsca do przechowywania noży są zazwyczaj dalekie od sterylności.

- Pilniczek do paznokci. Wbrew nazwie narzędzie to w zasadzie nie jest pilniczkiem, lecz raczej pilnikiem o małej ilości nacięć, przeznaczonym do obróbki paznokci podczas manicure. Stosowanie pilnika może obejmować zarówno korektę paznokci po obcięciu, jak i regularne podpiłowywanie, co eliminuje konieczność używania nożyczek czy pęsety.

- Przecinak do pasów. We współczesnych nożach termin ten najczęściej oznacza tak zwany „bezpieczny” przecinak do pasów. Wygląda jak charakterystyczny hak – może być składany, zdejmowany lub wbudowany (utworzony przez szczelinę w rękojeści); takie narzędzie może pewnie chwycić pas lub linę, a wewnątrz haka umieszczono zaostrzoną krawędź która zapewnia przecięcie. W ten sposób nie trzeba odsłaniać głównego ostrza, a prawdopodobieństwo zranienia jest prawie zerowe. Jak sama nazwa wskazuje, głównym przeznaczeniem przecinaka do pasów jest szybkie i bezpieczne przecinanie linek spadochronowych (np. gdy zaplątują się w powietrzu lub podczas lądowania na drzewie). Ponadto takim narzędziem wygodnie jest przecinać pasy bezpieczeństwa, co może być prawdziwym ratunkiem w razie wypadku.

- Hak. Narzędzie w postaci haka może mieć różną konstrukcję i odpowiednio zastosowania. Tak więc, w nożach myśliwskich i rybackich (patrz „Rodzaj”) wykonuje się ono w postaci charakterystycznego „kła” na kolbie ostrza; ten kieł może być przydatny na niektórych etapach rozbioru zdobyczy. Z kolei w modelach szwajcarskich (patrz tamże) - hak jest jednym z narzędzi składanych, a tutaj jego zakres zastosowania jest dość szeroki: takie narzędzie może np. zacisnąć węzeł, wyjąć gorący garnek z ognia, a nawet ułatwić przenoszenie ciężkiego przedmiotu, zaczepiając go na haku i używając noża jako rękojeści.

- Linijka. Własna linijka może być przydatna do mierzenia małych odcinków i rysowania linii prostych - na przykład podczas układania trasy na mapie lub oznaczania przedmiotów do cięcia. Linijki składane, instalowane w nożach, często są przezroczyste, zapewnia to większą wygodę. Inną odmianą jest linijka w postaci oznakowania na uchwycie - występuje w narzędziach wielofunkcyjnych.

- Młotek bezpieczeństwa. Narzędzie do bezpiecznego rozbijania szyb. Zwykle wygląda jak mała szpilka osadzona w rękojeści – nawet niezbyt mocne uderzenie taką szpilką prawie gwarantuje rozbicie szyby. Za główny obszar zastosowania młotka bezpieczeństwa uważana jest praca ratownicza – w szczególności w przypadku wypadków samochodowych, kiedy drzwi samochodu mogą się zaciąć, a jedynym wyjściem jest okno. Istnieją jednak również mniej „ekstremalne” warianty stosowania tego narzędzia – na przykład rozbijanie kawałków lodu lub zaschniętych gród soli.

- Dłuto. Narzędzie stolarskie o grubym ostrzu, którego krawędź tnąca znajduje się z przodu, na szerokość (a nie na długość, jak w konwencjonalnych nożach). Takie narzędzie jest przeznaczone do żłobienia i czyszczenia rowków w drewnie, fazowania itp. Występuje głównie w szwajcarskich modelach oraz narzędziach wielofunkcyjnych. Wymiary dłut „nożowych” są niewielkie, przeznaczone są one do niewielkich ilości pracy.

- Lupa. Małe szkło powiększające, które może być używane do różnych celów. Klasycznym zastosowaniem jest pomoc w przyjrzeniu się drobnym szczegółom: miniaturowym obiektom, drobnemu drukowi na mapach, wykresom itp. Ta możliwość może być szczególnie przydatna dla osób z problemami ze wzrokiem. Ponadto szkło powiększające może służyć jako źródło ognia, skupiając światło słoneczne w pogodny dzień. Termin „szkło” jest w tym przypadku umowne, ponieważ w nożach przyrządy te są zwykle wykonane z przezroczystego tworzywa sztucznego - nie jest ono tak kruche i waży mniej.

- Igła (szpilka). Igła dołączona do zestawu narzędzi noża jest zwykle zdejmowana, a nie składana. Z reguły nie posiada oczka i nie jest przeznaczona do klasycznego szycia, lecz długość i grubość takich igieł często pozwala na ich wykorzystanie nie tylko do przekłuwania różnych materiałów, ale także do nanoszenia linii na powierzchni (wydrapywanie) .

Należy zauważyć, że to nie jest cała lista dodatkowego wyposażenia występującego we współczesnych nożach i narzędziach wielofunkcyjnych. Producenci mogą wyposażyć swoje produkty w inne akcesoria – na przykład w zaciskacz do przewodów, karabińczyk do mocowania do sprzętu kempingowego, składane łyżki i widelce, a nawet bardzo egzotyczne elementy, takie jak specjalistyczne narzędzia dla golfistów.

Kraj pochodzenia marki

Kraj pochodzenia marki, pod którą sprzedawany jest nóż. Z reguły wskazuje na to „ojczyzna” firmy-producenta lub lokalizacja jej siedziby.

Istnieje wiele stereotypów związanych z „narodowością” marek i towarów, lecz większość z nich nie znalazły odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Po pierwsze, rzeczywiste miejsce produkcji często różni się od kraju pochodzenia marki. Po drugie, jakość towaru zależy nie tyle od geografii, ile od polityki danej firmy i tego, jak dokładnie ta jakość jest w niej monitorowana. Dlatego należy zwracać uwagę na kraj pochodzenia marki tylko wtedy, gdy zasadniczo chcesz lub (nie chcesz) wspierać producenta z określonego państwa. Jakość najlepiej ocenia się na podstawie reputacji konkretnej marki i ogólnej półki cenowej.
Filtry według parametrów
 
Cena
oddo zł
Marki
Kolor rękojeści
Rodzaj
Narzędzia
Konstrukcja
Główne ostrze
Profil głowni
Długość głównego ostrza
Twardość
Zaawansowane
Filtry zaawansowane
Katalog noży i multitoolów 2022 - nowości, hity sprzedaży, kupić noże i multitools.